Dự báo hoàn thành — EAC, ETC, VAC và TCPI

EVM cho biết dự án đang thế nào. Câu hỏi tiếp theo của mọi chủ đầu tư: “Vậy cuối cùng sẽ tốn bao nhiêu?” — đó là việc của nhóm chỉ số dự báo.

Logic dự báo

flowchart TD
  A["Hiệu quả đến hôm nay<br/>(EV · AC · CPI · SPI)"] --> B["Phần việc còn lại<br/>(BAC − EV)"]
  B --> C["Giả định về hiệu suất phần còn lại"]
  C --> D["EAC — tổng chi phí dự kiến khi hoàn thành"]
  D --> E["VAC = BAC − EAC<br/>lệch bao nhiêu so với ngân sách gốc"]

EAC (Estimate at Completion — ước tính chi phí khi hoàn thành): mọi công thức EAC đều là: đã chi + phần còn lại theo một giả định hiệu suất. Khác nhau ở giả định.

Bốn công thức EAC — chọn theo tình huống

Công thức	Giả định	Dùng khi
EAC = BAC / CPI	Hiệu suất chi phí hiện tại tiếp diễn	Mặc định phổ biến nhất — vấn đề mang tính hệ thống (đơn giá, định mức)
EAC = AC + (BAC − EV)	Sai lệch vừa qua là cá biệt, phần còn lại đúng kế hoạch	Sự cố một lần (thời tiết, một nhà cung cấp trễ) đã xử lý xong
EAC = AC + (BAC − EV) / (CPI × SPI)	Chi phí và tiến độ cùng đè lên phần còn lại	Dự án vừa chậm vừa vượt chi, có áp lực deadline (tăng ca, đẩy giá)
EAC = AC + ETC ước lượng lại	Kế hoạch cũ không còn tin được	Thay đổi phạm vi lớn — ước lượng lại từ đầu (bottom-up)

Và các chỉ số đi kèm:

Chỉ số	Công thức	Trả lời
ETC (Estimate to Complete)	ETC = EAC − AC	Từ nay đến xong còn cần bao nhiêu?
VAC (Variance at Completion)	VAC = BAC − EAC	Kết cục lệch ngân sách gốc bao nhiêu? (âm = vượt)

Ví dụ tiếp nối — dự án 12 tỷ

Từ ví dụ bài EVM: BAC 12 tỷ · EV 5,4 tỷ · AC 6,3 tỷ · CPI 0.86 · SPI 0.90.

Kịch bản	Tính	EAC	VAC
Hiệu suất tiếp diễn	12 / 0.86	≈ 14,0 tỷ	−2,0 tỷ
Sai lệch cá biệt	6,3 + (12 − 5,4)	12,9 tỷ	−0,9 tỷ
Chi phí × tiến độ	6,3 + 6,6 / (0.86 × 0.90)	≈ 14,8 tỷ	−2,8 tỷ

Ba kịch bản cho dải 12,9 – 14,8 tỷ. Trình bày cho ban điều hành dải dự báo kèm giả định thuyết phục hơn nhiều so với một con số duy nhất — và tự nó nói: nếu không đổi cách làm, vượt ngân sách 1–3 tỷ là chắc chắn.

TCPI — “phải giỏi cỡ nào từ giờ trở đi?”

TCPI (To-Complete Performance Index) đảo ngược câu hỏi: muốn về đích đúng ngân sách, phần việc còn lại phải đạt hiệu suất bao nhiêu?

Mục tiêu	Công thức
Giữ ngân sách gốc BAC	TCPI = (BAC − EV) / (BAC − AC)
Đạt ngân sách điều chỉnh EAC	TCPI = (BAC − EV) / (EAC − AC)

Ví dụ trên: TCPI = (12 − 5,4) / (12 − 6,3) = 6,6 / 5,7 ≈ 1.16 — phần còn lại phải hiệu quả hơn kế hoạch 16%, trong khi 6 tháng qua chỉ đạt 86%. Kết luận thẳng: giữ ngân sách gốc là phi thực tế — nên trình điều chỉnh ngân sách (EAC) thay vì hứa một con số không ai đạt được.

Cách đọc TCPI: trên 1.00 = phần còn lại phải hiệu quả hơn kế hoạch (khó dần theo mức vượt) · bằng 1.00 = giữ nhịp kế hoạch là đủ · dưới 1.00 = có dư địa.

Các sai lầm dễ mắc phải

1. Một con số EAC duy nhất — người nghe không biết giả định phía sau; hãy đưa dải kịch bản.
2. Dùng AC + (BAC − EV) cho vấn đề hệ thống — sai lệch do đơn giá thị trường mà giả định “phần còn lại đúng kế hoạch” là tự dối mình.
3. Bỏ qua TCPI khi cam kết — hứa giữ ngân sách khi TCPI đã 1.3 là hứa suông có công thức chứng minh.
4. Không cập nhật theo kỳ — EAC là dự báo sống, mỗi kỳ nghiệm thu phải tính lại.

Áp dụng trong thực tế

Dự án bất động sản — Realty Project

Dự báo chỉ đáng tin khi AC đầy đủ và kịp thời. Trong Realty Project:

• Chi phí cam kết nằm ở hợp đồng thầu và phụ lục — thấy trước phần “sẽ phải chi”, không đợi hóa đơn;
• Lãi vay từ quản lý vay (lịch lãi từng khế ước) vào thẳng chi phí dự án — khoản làm lệch EAC nhiều nhất ở dự án bất động sản dùng đòn bẩy;
• Khối lượng còn lại (BAC − EV) đối chiếu từ tiến độ – nghiệm thu;
• Kịch bản đầu tư và ngân sách điều chỉnh mô phỏng trên Acterys (Power BI), số liệu gốc từ hệ thống.

Tiếp theo: Tiến độ mạng lưới & đường găng →