Kiểm soát chi phí (EVM)

3. Kiểm soát chi phí (EVM)

3.1. Ba con số gốc

Phương pháp Earned Value Management so 3 con số trên từng hạng mục:

Ký hiệu	Tên	Lấy từ đâu
BAC	Ngân sách	Dự toán BOQ (else Khái toán) — Dự toán BOQ
EV	Giá trị làm ra	BBN nghiệm thu đã duyệt (giá trị lũy kế)
AC	Chi phí thực	Hóa đơn nhà thầu gắn hạng mục — Chi phí thực (AC)

Trực giác: EV là “được bao nhiêu”, AC là “tốn bao nhiêu” — so 2 số đó là biết hạng mục đang lãi hay lỗ chi phí, không cần chờ quyết toán.

3.2. Chỉ số & cách đọc

Chỉ số	Công thức	Đọc
CV — Chênh chi phí	EV − AC	Âm = đã chi nhiều hơn giá trị làm ra
CPI — Hiệu suất chi phí	EV / AC	1,0 = chuẩn; dưới 1 = vượt chi (0,90 = mỗi 1đ giá trị tốn 1,11đ)
EAC — Dự báo chi cuối	BAC / CPI	Giữ hiệu suất hiện tại thì hoàn thành tốn bao nhiêu
ETC — Còn phải chi	EAC − AC	Dự báo phần còn lại
VAC — Chênh khi hoàn thành	BAC − EAC	Âm = dự báo vượt ngân sách

Trạng thái đèn (tự tính từ CPI):

Đèn	Điều kiện	Ý nghĩa
🟢 Trong ngân sách	CPI ≥ 1,0	Ổn
🟡 Cần theo dõi	CPI từ 0,90 đến dưới 1,0	Bắt đầu lệch
🔴 Vượt chi	CPI dưới 0,90	Vượt trên ~11% — cần hành động
⚪ Chưa đủ dữ liệu	Thiếu EV hoặc AC	Chưa đánh giá được

3.3. Xem ở đâu

• Form Hạng mục — nhóm “EVM — Kiểm soát chi phí”: đủ BAC/EV/AC/ CV/CPI/EAC/VAC + badge trạng thái
• List Hạng mục — filter “Cảnh báo vượt chi” / “Vượt chi”, group theo “Trạng thái chi phí”
• Form Dự án — nhóm “EVM — Kiểm soát chi phí dự án”: tổng hợp toàn dự án + số hạng mục vượt chi
• Dashboard: menu Realty Project → Kiểm soát chi phí (EVM) — chọn dự án → KPI + 3 biểu đồ:
  • CPI theo hạng mục (đèn giao thông, xếp vượt chi nặng lên đầu, vạch mốc CPI 1,0)
  • So sánh Ngân sách / Làm ra / Đã chi / Dự báo
  • S-curve (xem Tiến độ & S-curve)
  • Nút “Xem hạng mục vượt chi »” — drill-down danh sách lọc sẵn

3.4. Quy trình khuyến nghị cho Ban QLDA

1. Hằng tuần: mở dashboard → nhìn hàng đỏ (CPI thấp nhất trên cùng)
2. Hạng mục đỏ → mở form → tab Chi phí thực (AC) truy hóa đơn nào đẩy chi phí lên (vật tư đội giá? khối lượng phát sinh?)
3. Đối chiếu tab BBN: EV thấp do nghiệm thu chậm (đã làm nhưng chưa ký BBN) hay do thực sự chưa làm — 2 nguyên nhân, 2 cách xử lý
4. VAC âm lớn → báo cáo sớm để điều chỉnh ngân sách/biện pháp thi công

3.5. Ví dụ — KĐT nghỉ dưỡng Dalat

Hạng mục Tầng hầm: BAC 20 tỷ, đã nghiệm thu EV 8 tỷ, đã chi AC 9,8 tỷ:

• CV = 8 − 9,8 = −1,8 tỷ · CPI = 8 / 9,8 = 0,82 → 🔴 Vượt chi
• EAC = 20 / 0,82 = 24,4 tỷ · VAC = 20 − 24,4 = −4,4 tỷ

Đọc: giữ đà này, Tầng hầm sẽ vượt ngân sách 4,4 tỷ khi xong — xử lý ngay từ lúc mới chi 9,8 tỷ, không đợi quyết toán.

3.6. Lưu ý

• EVM chỉ đúng khi 3 nguồn được nhập đủ: BOQ (Dự toán BOQ) + BBN duyệt + hóa đơn gắn hạng mục (Chi phí thực (AC)). Thiếu nguồn nào đèn hiện ⚪.
• CPI cao bất thường (trên 1,3) thường do AC thiếu (hóa đơn chưa gắn hạng mục) chứ không phải làm quá giỏi — rà lại Chi phí thực (AC).6.
• Số liệu là công cụ quản trị nội bộ, không thay báo cáo tài chính.

---

Đọc thêm phương pháp luận (Cẩm nang quản trị BSD): EVM cho xây dựng — CPI từ khối lượng nghiệm thu · Dự báo hoàn thành (EAC · TCPI)